İstanbul’un tarihi çınarlarına budama, tartışma başlattı

İstanbul’un cadde ve sokaklarındaki asırlık çınarlar, hastalık iddiasıyla budandı. Çınar kanserine yakalandığı iddia edilen ağaçlar, İBB’ye göre budanarak kurtarılmaya çalışılıyor. İBB’nin 2022 yılında yayımladığı raporda uygulamanın tedavisi olmayan “çınar kanseri”ne karşı bilimsel bir karantina önlemi olduğunu savunurken; İstanbul Çevre Konseyi ise yöntemin hatalı ve riskli olduğunu, müdahalelerin abartıldığını ileri sürdü.

Özellikle Bahçeköy’de çekilen görüntülerde, “çınarlı yol” olarak bilinen güzergahtaki ağaçların gövde seviyesine kadar budandığının görülmesi, vatandaşlar arasında endişeye neden oldu. İstanbul’un tarihi dokusunun önemli parçalarından biri olan çınar ağaçlarının Osmanlı Cihan Devleti döneminden günümüze uzanan doğal miras olduğuna dikkat çekilirken, yapılan budamaların hem estetik hem de ekolojik açıdan zarar verdiği ifade edildi. Görüntülerde genç ve sağlıklı ağaçların da aynı şekilde budanması tepki çekti.

“Asırlık miras yanlış uygulamalarla zarar görüyor”

Çevre Konseyi Genel Sekreteri Zafer Murat Çetintaş, çınar ağaçlarının İstanbul’un “sessiz tanıkları” olduğunu belirterek, yapılan budamaların bilinçsizce gerçekleştirildiğini söyledi. Çetintaş, “Asırlık çınarlar Osmanlı’dan bugüne ulaşmış değerlerdir. Yaşlı ve hasta ağaçlar için bakım yapılması anlaşılabilir ancak aralarında yeni dikilmiş genç ağaçlar da var. Onların da aynı şekilde budanması bilimsel değil” dedi. Çınarlı yolların geçmişte estetik amaçlarla oluşturulduğunu ve İstanbul’a kimlik kazandırdığını belirten Çetintaş, yanlış budama nedeniyle bu görüntünün yıllarca geri gelmeyeceğini ifade etti. “İnsanlar bu yollarda fotoğraf çektiriyordu. Şimdi aynı görüntüyü görmek için yıllarca beklemek gerekecek” diye konuştu.

“Bilim dışı iddialarla ağaçlara zarar veriliyor”

Bazı çevrelerde dile getirilen “çınar popülasyonu İstanbul’a zarar veriyor” iddialarına da tepki gösteren Çetintaş, bu görüşlerin bilimsel temelden uzak olduğunu savundu. Kentte doğal olarak yetişen bazı istilacı türlerin kontrol altına alınması gerektiğini belirten Çetintaş, “Kesilmesi gereken farklı türler varken 500 yıl yaşayabilen çınarların hedef alınması kabul edilemez” ifadelerini kullandı. Çetintaş ayrıca, son yıllarda budama ve kesim işlemlerinin arttığını öne sürerek, vatandaşların da bu durumdan rahatsız olduğunu dile getirdi.

Ağaç kesimleri teknik zorunluluklarla gerçekleşti iddiası

İBB’nin 2022 yılında yayımladığı rapora göre, Beşiktaş hattındaki ağaç kesimleri, Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan alınan izinler ve uzman akademisyenlerden oluşan kurul kararları doğrultusunda gerçekleştirildi. Kurum, “kamu güvenliğini tehdit eden” kurumuş ağaçların yerine dayanıklı türlerin dikileceğini açıkladı. Raporda, tüm çalışmaların uluslararası kaynaklar ve hazırlanan bilimsel raporlara uygun olarak, karantina tedbirleri uygulanarak yürütüldüğü ve ağaçların hastalık bahanesiyle kesilmediği vurgulandı. Özellikle hastalıklı ağaçlarda görülen belirtilerin çınar kanseriyle birebir aynı olduğu belirtilirken, bu tür ağaçların tespit edilmesi halinde ivedilikle alandan uzaklaştırılarak imha edilmesi gerektiği ifade edildi. Öte yandan, İstanbul’un farklı noktalarında bazı çınar ağaçlarının tamamen kesildiği de dikkat çekiyor. Şehrin merkezi cadde ve yollarındaki bu kesimlerin artması, tartışmaları daha da alevlendirdi.

İsmail Coşkun – Ahmet Faruk Sarıkoç